Overweging Diaconaatzondag

Lezing Psalm 85: 9-14 , Lezing Lucas 9: 51-56

Zusters en Broeders,

De lezingen van vandaag plaatsen ons midden in een spanningsveld dat ieder mens
wel herkent:

het verlangen naar vrede
en de neiging tot geweld,
het ideaal van gerechtigheid en
de werkelijkheid van gekwetste trots.

En voor mij persoonlijk is het ook het spanningsveld:
Tussen enerzijds de Rode Lijn demonstraties waaraan ik meedeed op persoonlijke titel,maar  met gemeenteleden uit Rotterdam en Den Haag. En in het verlengde hiervan de berichtgeving van afgelopen vrijdag dat  het Israëlische leger meldt dat zo’n 71.000 Palestijnen bij de oorlog in Gaza zijn gedood. Daarmee heeft het leger de aantallen van de Palestijnse gezondheids-autoriteiten in de Gazastrook voor het eerst bevestigt. Bij die aantallen worden de mensen die onder het puin liggen, volgens het ministerie van Volksgezondheid zeker 9000, niet meegeteld.

En anderzijds de  berichten van een goede Joodse vriend, met wie ik ongeveer ruzie kreeg in de afgelopen periode. Maar wel in contact bleef. Steeds weer begint hij over het toenemende anti-semitisme. Maar nooit maakt hij iets van het geweld van de huidige staat Israël bespreekbaat. De bestrijding van een terroristische organisatie vergt nu eenmaal andere methoden dan een reguliere methoden, zegt hij dan.

Ook tussen psalm 85 en de evangelielezing bestaat een spanning:

Psalm 85 zingt over een wereld waarin “liefde en trouw elkaar ontmoeten” en “gerechtigheid en vrede elkaar kussen”.

Het evangelie laat ons daarentegen zien hoe snel mensen, zelfs leerlingen van Jezus, naar vernietiging grijpen wanneer hun goede bedoelingen worden afgewezen.

Ja tussen deze twee teksten ontvouwt zich de vraag: 

Hoe ziet Gods weg naar vrede er werkelijk uit,
en hoe gaan wij met die weg om?

Psalm 85 is een psalm van hoop, maar geen naïeve hoop. De dichter spreekt tot een volk dat herstel nodig heeft, maar dat weet wat ballingschap, conflict en schuld betekenen. Wanneer hij zegt: “Ik wil horen wat God ons zegt:

Hij spreekt van vrede,” dan is dat geen vanzelfsprekendheid.

Vrede is hier geen goedkope rust, maar het resultaat van  omkeer.

God spreekt vrede “tot zijn volk, als zij niet terugkeren tot dwaasheid.” Vrede veronderstelt een luisterende houding, ontvankelijkheid, en : het loslaten van wegen die uiteindelijk tot vernietiging leiden.

De poëtische beelden die volgen zijn beroemd en ontroerend. Trouw en Waarheid omhelzen elkaar, gerechtigheid en vrede kussen elkaar. Dat  zijn geen abstracte begrippen, maar relationele krachten. Ze bewegen naar elkaar toe. Je zou kunnen zeggen dat de psalm hier een harmonie van deugden beschrijft. En geen enkele deugd kan op zichzelf bestaan. Gerechtigheid zonder liefde wordt hard,

 liefde zonder gerechtigheid wordt sentimenteel. Vrede zonder waarheid wordt leeg, waarheid zonder vrede wordt gewelddadig. En de psalmist droomt, droomt van een wereld waarin deze spanningen niet worden opgeheven, maar vruchtbaar met elkaar verbonden.

Die droom staat op het eerste gezicht in scherp contrast met het evangelie. Jezus is onderweg naar Jeruzalem. Lucas benadrukt dat Hij “vastberaden” is.

Het Griekse woord suggereert een besliste innerlijke gerichtheid. Bijna een verharding van het gezicht…
 Jezus weet wat Hem te wachten staat: afwijzing, lijden, dood.

Juist in dat licht is het veelzeggend dat Hij in een Samaritaans dorp niet welkom is. De oude vijandschap tussen Joden en Samaritanen laait hier op. Voor de bewoners is Jezus’ bestemming Jeruzalem voldoende reden om Hem te weigeren.

De reactie van Jakobus en Johannes is zowel onthutsend, maar ook herkenbaar. “Heer, wilt U dat wij vuur uit de hemel laten afroepen?” Hun voorstel is Bijbels onderbouwd: de profeet Elia deed ooit precies dat. Ze menen dus in Gods naam te handelen. Het is  een klassiek mechanisme: morele verontwaardiging die zichzelf rechtvaardigt door naar een hoger principe te verwijzen.

Wie overtuigd is dat hij aan de kant van het goede staat, kan gemakkelijk geweld legitimeren. God is aan zijn zijde!

Maar Jezus’ reactie is kort en radicaal: Hij wijst hen streng terecht.

Geen vuur, geen straf, geen wraak. En dan: “Zij trokken verder naar een ander dorp.”

De Luthers Palestijnse Pastor uit Bethlehem Munther Isaac wees op dit verhaal in zijn indrukwekkende Kerstpreek:

Geen vuur, geen straf, geen wraak. De context voelt U wel aan..

 “Zij trokken verder naar een ander dorp.”
Dat laatste zinnetje is misschien wel het meest confronterende.
Jezus forceert geen bekering.
Eist geen erkenning.  Maar gaat verder.

Dat is geen zwakte, maar een diep andere vorm van kracht. Precies hier raken het evangelie en psalm elkaar.

Want de vrede waarover Psalm 85 spreekt, kan niet worden afgedwongen.
Komt niet tot stand door macht, maar door trouw.

“Het recht gaat voor God uit en baarnt voor Hem de weg ”

Gerechtigheid is hier niet het straffen van de ander, maar het recht doen aan Gods wegheel concreet.

Jezus belichaamt die weg. Laat zien dat Gods gerechtigheid eruitziet als zelfbeheersing, als weigering om geweld te beantwoorden met geweld.

Filosofen als Hannah Arendt hebben erop gewezen
dat geweld vaak voortkomt uit onmacht.
Wie zich niet gehoord voelt, grijpt naar destructie.

Jezus doorbreekt die cirkel.

Psalm 85 spreekt over recht dat neerziet uit de hemel”
en waarheid die opbloeit uit de aarde”.

Dat beeld is theologisch diep.
Het suggereert een ontmoeting tussen God en mens…

recht dat neerziet uit de hemel”
en waarheid die opbloeit uit de aarde”.
Vrede is niet alleen iets wat God schenkt, maar ook iets wat mensen belichamen. Jezus’ handelen in Lucas 9 is daar een concreet voorbeeld van.

 Jezus is die ontmoeting. Zo gaat het verhaal..
 In Hem raken hemel en aarde elkaar, niet in vuur, maar in barmhartigheid.

——

Aan onszelf stellen blijven deze lezingen -ongemakkelijke vragen.

—–
Maar de psalm eindigt met hoop:

“De HEER geeft al het goede .”

Dat is geen passiviteit, maar vertrouwen.

Zo ontstaat uiteindelijk ruimte voor een vrede die niet gebaseerd is op overwinning, maar op ontmoeting.

Want Recht en Vrede
Kussen elkaar…