Augustinus op de Kansel

Door Koen Holtzapffel

Op zondag 8 november ontving ik prof. Paul van Geest, een eminent Augustinus-kenner, bij Twee op de Kansel. Op radio en tv duidt hij het nieuws uit het Vaticaan, maar in de eerste plaats is hij universiteitshoogleraar te Tilburg. Daarnaast is Van Geest verbonden aan de Erasmusuniversiteit waar hij zich bezighoudt met de relatie tussen theologie en economisch denken, tussen mensbeelden in theologie en economie.  In dat kader pleit hij voor een relationele economie met oog voor waarden en menselijke waardigheid. Vandaar wellicht ook dat hij de bekende gelijkenis over de werkers in de wijngaard (Matt 20: 1-16) overdacht. Van Geest benadrukte dat de gelijkenis, waarin de werkers van het eerste en laatste uur een gelijke beloning ontvangen, ingaat tegen onze instincten. Wie meer werkt moet meer betaald krijgen! Maar het is juist de waarde van de parabel dat ie ingaat tegen zulke alledaagse wijsheden. We worden door de gelijkenis opgeroepen elkaar iets te gunnen in het leven, ook al hebben we het misschien niet direct zelf ‘verdiend’. Hoe gemakkelijk vergeten we dat heel veel in ons leven ons om niet geschonken wordt. Uit genade, zonder dat we dat op eigen kracht voor elkaar hebben gekregen. De remonstrantse belijdenis spreekt van ‘verwondering over wat ons toevalt en geschonken wordt’.

De relatie tussen eigen verdienste en genade speelt in de theologiegeschiedenis steeds opnieuw een rol en zorgt daar ook vanouds voor geruzie. Lang geleden tussen Aurelius Augustinus (354-430) en Pelagius, later tussen Erasmus en Luther én tussen Arminius en Gomarus. Augustinus is niet heel populair in vrijzinnige kring, maar Van Geest schreef een prachtig boek over deze kerkvader waarin hij laat zien dat Augustinus benadering van God tegelijk stellig maar ook onzeker is. Ten diepste is God onkenbaar voor ons mensen. Erasmus meende van de christelijke filosofie meer te leren door een enkele pagina van Origenes te lezen dan tien pagina’s van Augustinus. Toch gaf hij het verzameld werk van Augustinus uit dat een grote verspreiding kreeg. Ook Arminius bezat deze uitgave.

Als dank voor zijn bijdrage ontving Van Geest Johannes Wtenbogaert en de Braziliaanse menseneters. Daarin komen zowel Augustinus als Arminius aan het woord. De verschillen zijn subtiel…