ds. Jacques Pieters ging voor in de remonstrantse dienst tijdens de gezamenlijke zomerdiensten van de verschillende protestantse kerken in de Grote Kerk in Breda

“Voor alles wat gebeurt is er een uur, een tijd voor alles wat er is onder de hemel.”

Broeders en Zusters,

Sommige teksten lijken ouder te worden zonder ooit oud te worden. Ze reizen ongemerkt met mensen mee, worden op kaarten geschreven, hangen ingelijst aan een muur of worden bewaard in een boek dat al vele verhuizingen heeft overleefd. Desiderata is zo’n tekst. Geen Bijbeltekst, geen geloofsbelijdenis, maar wel een verzameling levenswijsheid die verrassend dicht in de buurt komt van de wijsheid van Prediker.

Vanmorgen luisteren we naar een paar zinnen uit die tekst:

“Aanvaard blijmoedig de wijsheid der jaren,
doe met gratie afstand van de dingen van je jeugd.
Bouw aan je mentale veerkracht om je bij onverwachte tegenslag te beschermen.
Kwel jezelf niet met spookbeelden.
Vele angsten worden geboren uit vermoeidheid of eenzaamheid.
Leg jezelf een gezonde discipline op, maar wees daarbij vriendelijk voor jezelf.”

Het zijn woorden die geschreven lijken voor onze tijd.

Wij leven in een wereld die voortdurend versnelt. Alles kan beter, sneller, jonger. Alsof het leven een wedstrijd is waarin je vooral geen achterstand mag oplopen. Tegelijk groeit de onzekerheid. Mensen maken zich zorgen over de toekomst, over gezondheid, over oorlog, over klimaat, over werk, over de vraag of ze wel voldoen. De mogelijkheden zijn eindeloos, maar de rust is schaars.

En dan klinkt daar Prediker.

Niet als iemand die alle antwoorden heeft. Maar als iemand die goed heeft leren kijken.

Hij zegt: voor alles is een tijd, gevolgd door Johannes die Jezus laat zeggen dat als die tijd dan op is of te zwaar weegt, hij er ook niet meer toe doet, dan is er Vrede.

Maar terug naar vandaag.

Niet alles tegelijk. Niet alles nu. Niet alles voor altijd.

De wijsheid van de jaren

“Aanvaard blijmoedig de wijsheid der jaren.“

Wat een mooie zin. Ik ben zelf ondertussen ook 50 (waar zijn die jaren heen). Wij leven in een cultuur waarin ouder worden vaak wordt gezien als verlies. Verlies van snelheid, van schoonheid, van mogelijkheden.

Prediker kijkt anders. Hij weet dat de jaren niet alleen iets afnemen. Ze voegen ook iets toe. Wie ouder wordt, leert meestal dat niet elk probleem onmiddellijk opgelost hoeft te worden. Dat emoties komen en gaan. Dat sommige teleurstellingen uiteindelijk onverwachte deuren openen.

De jaren leren onderscheid maken tussen wat dringend lijkt en wat werkelijk belangrijk is. Dat is wijsheid. Niet omdat ouderen alles weten. Maar omdat het leven zelf een goede leermeester kan zijn.

Misschien is dat wel een van de mooiste geschenken van geloof: dat een mens niet alleen ouder wordt, maar ook dieper.

Loslaten is ook een kunst

Dan volgt een zin die misschien nog moeilijker is.

“Doe met gratie afstand van de dingen van je jeugd.”

Dat betekent niet dat we onze jeugd moeten vergeten en zeker onze dromen niet. Wel dat we niet kunnen blijven leven alsof de tijd heeft stilgestaan.

Prediker zegt immers dat er een tijd is om vast te houden. Maar ook een tijd om los te laten. Dat geldt voor spullen. Voor verwachtingen. Zelfs Voor mensen. Soms ook voor het beeld dat we van onszelf hadden. Loslaten is geen nederlaag, zolan we dat zegenend doen. Het maakt ruimte. Een boom houdt zijn bladeren niet vast uit angst voor de winter. Juist doordat hij loslaat, kan hij in het voorjaar opnieuw uitlopen. Zo werkt het leven vaak ook.

Veerkracht is geen hardheid

Dan komt een heel eigentijds woord.

“Bouw aan je mentale veerkracht.”

Wij spreken tegenwoordig veel over weerbaarheid. Maar veerkracht is iets anders. Een eik die niet meegeeft in een storm kan breken .Een rietstengel buigt mee en richt zich daarna weer op.

Prediker kent de kwetsbaarheid van het bestaan. Er is een tijd van huilen. Een tijd van rouwen. Een tijd van verliezen. Dat hoort bij het leven.

Veerkracht betekent niet dat verdriet je niets doet. Het betekent dat verdriet niet het laatste woord krijgt. Voor gelovigen komt die veerkracht niet alleen uit onszelf. Zij groeit uit vertrouwen. Uit de wetenschap dat God ons niet verlaat, ook wanneer wij zelf de weg even niet meer zien.

Spookbeelden

Dan een verrassend moderne zin.

“Kwel jezelf niet met spookbeelden.”

Hoeveel energie besteden wij aan dingen die nooit gebeuren? Wij voeren gesprekken in ons hoofd.Wij voorspellen rampscenario’s. Wij vullen de toekomst alvast in met zorgen.

Prediker doet dat niet. Hij leeft aandachtig. Niet zorgeloos. Maar wel in het besef dat vandaag de enige dag is waarop wij werkelijk kunnen leven.

Jezus zal later hetzelfde zeggen wanneer Hij oproept je geen zorgen te maken over de dag van morgen. Dat betekent niet dat morgen onbelangrijk is. Wel dat angst geen goede raadgever is.

Vermoeidheid en eenzaamheid

Misschien is de meest menselijke zin wel deze:

“Vele angsten worden geboren uit vermoeidheid of eenzaamheid.”

Wat is dat herkenbaar. Wanneer iemand moe is, lijkt ieder probleem groter. Wanneer iemand alleen is, klinkt iedere twijfel harder. Wij denken soms dat geloof begint met grote overtuigingen. Maar vaak begint het heel eenvoudig. Met slapen. Met eten. Met een wandeling. Met iemand die vraagt hoe het werkelijk met je gaat.

God schiep niet alleen de sabbat omdat Hij aanbeden wilde worden. Hij gaf ook rust omdat mensen die nodig hebben. Rust is geen luxe. Rust is een vorm van vertrouwen. En zoals we lazen in Johannes is er de ultieme rust: Vrede.

Discipline én mildheid

De laatste zin lijkt twee tegengestelde dingen bij elkaar te brengen.

“Leg jezelf een gezonde discipline op, maar wees daarbij vriendelijk voor jezelf.”

Wij schieten gemakkelijk door. Of we eisen alles van onszelf. Of we laten alles maar gebeuren. De wijsheid zoekt de middenweg. Discipline is niet jezelf uitputten. Het is ruimte maken voor wat werkelijk belangrijk is. Tijd nemen om te bidden. Om stil te zijn. Om een boek te lezen. Om iemand te bezoeken. Om een maaltijd zonder telefoon te eten.

Maar tegelijk: wees vriendelijk voor jezelf. Want ook jij bent een mens. Niet een machine .Niet een project dat voortdurend verbeterd moet worden. Maar een schepsel dat mag leven van genade.

Een oproep aan deze tijd

Misschien is dat wel de grootste boodschap van zowel Prediker als Desiderata.

Leef aandachtig. Aanvaard de seizoenen van het leven. Laat los wat voorbij is. Koester wat vandaag gegeven wordt. Wees niet voortdurend onderweg naar een betere versie van jezelf. Wees aanwezig. Hier. Nu. Bij God. Bij elkaar. Bij het leven dat je is toevertrouwd. Prediker eindigt niet in somberheid. Hij eindigt met de uitnodiging om het goede te ontvangen als een gave van God.

Dat is misschien wel de meest bevrijdende gedachte. Wij hoeven het leven niet te beheersen. Wij mogen het ontvangen. En misschien is dát precies de oproep die onze tijd nodig heeft. Niet harder lopen. Niet meer presteren. Niet alles willen controleren. Maar leren leven op het ritme van Gods tijd. Want voor alles is een uur.

En in al die uren blijft God dezelfde. Dat geeft rust. Dat geeft moed. Dat geeft hoop.

De vraag blijft: kan het ook Vrede geven?

Amen.