Requiem voor de 800-jarige Fransiscus van Assisi

Dienst werelddierendag 4 oktober

Voorganger Koen Holtzapffel, m.m.v. het Rotterdams Barok Ensemble o.l.v. Benjamin Bakker, dat o.m. delen uit het Requiem van Duruflé vertolkte, op orgel begeleid door Jos van der Kooy.

Toller Sofie ontving de fransiscaanse zegen voor alle dieren.

Thema Requiem voor de 800-jarige St Fransiscus van Assisi

Over Fransiscus is ontzettend veel te vertellen. Dat gebeurt dit jaar volop, omdat hij 800 jaar geleden, in 1226 overleed. Zoals dat gaat met alle groten der aarde, geestelijke leidslieden, het feitelijke leven van Fransiscus is verfraaid met allerlei legendarische verhalen. Maar laten we er vanuit gaan dat di legendes altijd iets van waarheid over zijn leven bevatten. Het kan niet  anders of Fransiscus heeft een bijzondere wending in zijn  leven ervaren, was vredelievend en moet een liefhebber van mens en dier en natuur zijn geweest. Fransiscus was een grensverlegger, een tegendraadse gelovige van bijzonder formaat die zijn idealen in zijn eigen leven concreet gestalte gaf. Daarmee inspireerde hij anderen tot op de dag van vandaag.

Heel kort, te kort dan iets over Fransiscus’  leven:

Dat was een veelbewogen leven dat zich afspeelde rond het jaar 1200 in vooral Umbrië, Italie. In zijn jonge jaren was Fransiscus, zoon van een rijke textielhandelaar uit Assisi,  een vechtjas en levensgenieter. Pas na een ernstige ziekte ging hij op zoek naar innerlijke vrede. Zijn ommeker zou het gevolg zijn geweest van een ontmoeting met een groep melaatsen, in de middeleeuwse samenleving waren dat de minsten van de minsten, onaanraakbaar. Door hen geïnspireerd besloot Fransiscus zelf de allerarmste te willen zijn, in navolging van Jezus.  Hij deed afstand van alle rijkdom, predikte de vrede en toonde een grote voorliefde voor de natuur. Zijn innerlijke ommekeer resulteerde spoedig in een wijdvertakte beweging van christelijke soberheid, armoede en maatschappelijk dienstbetoon. Mensen sloten zich bij hem aan en rond 1208 ontstond de beweging der fransiscanen, minderbroeders, met als thuisbasis het dal van Assisi. Later ook met zuster Clara en de clarissen. Ook nu herinnert daar nog veel aan Fransiscus’ leven. Een aantal van u is er vast wel eens geweest. Fransiscus leefde in de tijd van de kruistochten. Aan een ervan heeft hij meegedaan, maar typerend voor hem, niet uit veroveringszin, maar om contacten te leggen met moslims en op te roepen tot godsdienstvrede. Dat blijft een ideaal tot op de dag van vandaag.

Vrijdag 2 oktober hadden we de tweede uitverkochte Nacht van de Zingeving in huis. Ook hier en nu kan Fransiscus een inspirerend voorbeeld zijn van een zeer zinvol leven zonder veel bezit maar met heel veel naastenliefde en nederigheid. Zeker, niet gemakkelijk om na te volgen.   

Nadat Fransiscus kort voor zijn dood zijn beroemde Zonnelied had gedicht, ik citeerde eruit, vertrouwde hij zich, ziek en moe, toe aan moeder aarde en zuster dood. Zo had hij het in zijn Zonnelied ook verwoord. Kenmerkend voor zijn inzet was zijn solidariteit met heel Gods schepping. Zijn eerste biograaf Thomas van Celano schreef: Met alle schepselen voelde Fransiscus zich verwant , voor alle schepselen koesterde hij een nieuwe, tot dan toe ongekende genegenheid.

Laudato si

Precies dat laatste inspireerde de eerste Paus met de naam Fransiscus, vorig jaar overleden, tot zijn meeste bekende encycliek Laudato si uit 2015. Het is een zendbrief over milieu, klimaatverandering en de aarde als schepping. Ruim 10 jaar later nog even urgent. De brief is genoemd naar de eerste woorden van het Zonnelied, Laudato si, wees geprezen. Paus Fransiscus neemt in de encycliek ondubbelzinnig stelling inzake het klimaatprobleem. Hij werd er gelijk van beschuldigd een klimaatactivist te zijn. De paus spoort ons geheel in de geest van zijn beroemde naamgenoot aan tot een minder consumptieve levensstijl. Op een aardbol die ons gezamenlijke huis is. Een huis dat niet alleen voor mensen maar voor alle levende wezens is bestemd. De aarde als een buitengewoon subtiel en gecompliceerd mechanisme dat we als goede rentmeesters mogen beheren, maar dat we wel delen met heel veel andere levende wezens. We mogen de aarde absoluut niet als ons bezit beschouwen dat we naar eigen inzicht kunnen exploiteren en plunderen. Want dan is het met Gods goede schepping snel gedaan. Hier wordt milieubescherming tot een bijkans religieuze opdracht. Gods schepping is aan onze goede zorgen toevertrouwd, beschaam dat vertrouwen niet. We moeten volgens paus Fransiscus niet alleen mikken op technologische oplossingen, maar ook onze levensstijl aanpassen. Zeker wij in het westen met onze veel te grote voetafdruk. We weten allemaal hoe nodig en tegelijk hoe moeilijk dat is. Gelukkig maar dat we beschikken over voorbeeldfiguren als de 800 jarige Fransiscus van Assisi. Zijn spiritualiteit heeft een enorme actualiteitswaarde. Hopelijk is ze ook nu een bron van inspiratie en motivatie.

Requiem

Tenslotte, we gaan aanstonds luisteren naar delen uit het Requiem van Maurice Duruflé.  Zijn oeuvre is niet groot, hij bleef lang aan zijn composities schaven. Van 1912 tot 1918 was hij koorzanger aan het koor van de kathedraal van Rouen. De rijke koortraditie aldaar, inclusief gregoriaanse gezangen, bleek een belangrijke bron van inspiratie voor zijn eigen muziek. Voor zijn beroemde Requiem uit 1947, er bestaan meerdere versies van, nam Duruflé de middeleeuwse gregoriaanse dodenmis als uitgangspunt. Hoewel Duruflé zijn Requiem niet voor Fransiscus schreef, leent het zich uitstekend voor een dienst gewijd aan de heilige uit Assisi. Fransiscus leefde zijn leven immers temidden van gregoriaanse muziek.