De oude Remonstrantse Kerk aan de Vissersdijk

Toen de oude remonstrantse schuilkerk verlaten ging worden, heeft de Rotterdamse schilder Gerke Henkes, naast andere kunstenaars, een hele reeks van tekeningen en aquarellen gemaakt van die oude kerk. Een aantal hiervan is gepubliceerd in een herinneringsboek dat gemaakt werd bij het verlaten van de oude kerk en het in gebruik nemen van de nieuwe kerk. Een grote aquarel werd door de leden van het College van Collectanten aan de gemeente geschonken.
Ongetwijfeld heeft Henkes hierin ook een handeltje gezien door toenmalige kerkgangers die zich verbonden wisten met de oude kerk de gelegenheid te geven ook een werk aan te schaffen.

Een paar jaar geleden vond ik op een Amerikaanse veiling een aquarel van de kerk met uitzicht op de kansel. Kort geleden wees een bevriende remonstrant in Amsterdam, Jan de Vries, mij er op dat bij een ander veilinghuis een aquarel te koop was. Eerder had ik dit werk al gezien bij een galerie in Haarlem. Daar vroeg men echter zoveel, dat ik het thuis niet uitgelegd kreeg.

Op de laatste veiling kon ik het werk nu voor een bescheidener prijs aanschaffen. Interessant is dat de aquarel zeer lijkt op het werk dat door de collectanten is aangeboden. De kerk is precies uit dezelfde hoek getekend. Ook de trouwstoelen staan er nog. Alleen de dames die de kerkzaal aan het inrichten zijn voor het huwelijk ontbreken hier.

De werken van Henkes en ook de foto’s uit de negentiende eeuw laten zien hoe de kerk eruit zag. De kerk leek sterk op de iets eerder gebouwde Remonstrantse Kerk in Amsterdam (thans: De Rode Hoed), maar ook de Remonstrantse Kerk in Alkmaar (die nog in gebruik is). Deze kerken zijn gebouwd naar het model van de protestantse kerk in Charenton, waar door het gebruik van galerijen, veel mensen, met goed zicht op de kansel, de erediensten konden bijwonen.

In 1897 heeft de gemeente de oude kerk, die stond aan de Vissersdijk (ongeveer op de plek waar nu de Markthal is) verlaten om daarna te kerken aan de nieuw gebouwde Remonstrantse Kerk (thans Arminiuskerk) aan de Westersingel. Kosten noch moeiten zijn voor deze ‘remonstrantse kathedraal’ gespaard. Het was een grote bloeiperiode en men wilde dat graag laten zien met een kerk die nu volop in het zicht kon staan in plaats van de eerdere schuilkerk.

Meer informatie over de oude en de nieuwe kerk is te vinden in de publicatie Arminianen in de Maasstad (2008) die nog te koop is op de boekentafel, na afloop van de kerkdiensten.