Studieverlof Tjaard Barnard

Remonstrantse predikanten hebben eens in de vijf jaar recht op een studieverlof van drie maanden. Vanaf 1 mei zal ik dat studieverlof hebben en in combinatie met de zomervakantie betekent dat, dat ik op 1 september weer terug zal zijn. 

Vanzelfsprekend is het de bedoeling, dat ik mij in deze maanden zo min mogelijk laat afleiden door het gewone werk. Een uitzondering maak ik voor het interim-werk binnen de Commissie tot de Zaken en uitvaarten van gemeenteleden. Het voelt niet goed om daarvoor niet beschikbaar te zijn als je elkaar al zo lang kent. (Overigens ben ik natuurlijk ook wel enige weken in het buitenland en dan lukt het natuurlijk niet. Ik dank collega’s Koen Holtzapffel en André Meiresonne (bij afwezigheid van Koen) zeer voor hun bereidwilligheid in te vallen.)

Veel mensen hebben mij al gevraagd wat ik ga doen. Daar wil ik nu vast wat over vertellen. Eerder heb ik me al beziggehouden met de positie van remonstranten tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ik schreef erover in AdRem.

De in dit artikel genoemde casus rond ds. Salco Herman Spanjaard, een remonstrants predikant met joodse afkomst, ga ik nader onderzoeken. Nadat hij ondergedoken was en de oorlog voorbij was, kon hij niet meer terugkeren op zijn oude plek als predikant van de Remonstrantse Gemeente Groningen. De nieuw benoemde predikant wilde geen plaats maken en de gemeente wilde de oude predikant niet terug. Een zeer pijnlijke kwestie! Daarnaast bleek mij recentelijk bij onderzoek in het archief van de Remonstrantse Broederschap  dat er na afloop van de oorlog een geschil gespeeld heeft tussen ds. Spanjaard en een andere remonstrantse predikant. Zijn vrouw, Mathilde Spanjaard-Lévy had bij een collega in de pastorie ondergedoken gezeten. Zij was daar – naar zeggen van Spanjaard – slecht behandeld. Ook zou er geld van haar gestolen zijn. Deze zaak kon door de Commissie tot de Zaken, die als een soort rechter optrad, niet bewezen worden. Maar wat mij betreft, vraagt het wel om nader onderzoek. 

Deze kwesties zijn natuurlijk uiterst pijnlijk. Wellicht leidt het tot de bijstelling van het remonstrantse zelfbeeld dat wij ons altijd netjes gedragen zouden hebben. Op het eerste gezicht lijkt het er nu op dat remonstranten evenzeer beïnvloed waren door de algemene onaardigheid (om het voorzichtig te zeggen) waarmee teruggekeerde joden werden benaderd na afloop van de oorlog. 

Het geheel zal nogal wat speurwerk vergen. Het is zeer onzeker of er veel resultaten te vinden zijn. De beide predikanten zijn al meer dan vijftig jaar geleden overleden. De beide kinderen van ds. Spanjaard leven ook niet meer. Maar de zaak is belangrijk genoeg om me eens op te storten.

Als ik klaar ben met mijn onderzoek, of in elk geval in september als ik weer aan het werk ga, zult u meer van mij horen. Tot die tijd wens ik u een mooie zomer!

Tjaard Barnard